Hata Ağacı Analizi (FTA)
Tepede istenmeyen bir olay, altında o olayın gerçekleşmesi için hangi koşulların bir araya gelmesi gerektiği durur. Ağaç mantık kapılarıyla kurulur; temel olaylara olasılık girersen tepe olayın olasılığı kendiliğinden hesaplanır.
Hemen kayıt olNe zaman kullanılır?
- Bir arızanın ya da kazanın hangi koşul birleşimlerinden çıkabileceğini görmek için.
- Riski sayıyla konuşmak için: hangi dalın toplam olasılığa ne kadar katkı verdiğini ölçmek.
- Bir güvenlik önleminin hangi dalı kestiğini göstermek için.
Adım adım
- 1Sol üstteki menüden aynı projedeki ağaçlar arasında geçer, yeni ağaç açar, adını değiştirir ya da silersin.
- 2Boş ekranda tepe olay kutusunu oluştur ya da hazır örneği yükle.
- 3Kutuya sağ tıkla, Düzenle ile adını, açıklamasını ve (temel olaylarda) olasılığını gir.
- 4Aynı menüden altına olay ekle: olay, temel olay, geliştirilmemiş olay ya da koşul olayı.
- 5Yine aynı menüden mantık kapısı ekle: VE, öncelikli VE, VEYA, özel VEYA ya da engelleyici kapı.
- 6Temel olaylara yüzde olarak olasılık gir; üstteki kapılar ve tepe olay bu değerlerden hesaplanır.
- 7Kutuları sürükleyerek yerleştirir, sağ alttaki mini haritayla büyük ağaçta gezinirsin.
Klavye kısayolları (masaüstü)
İpuçları
- VE kapısında alt olasılıklar çarpılır: hepsi birden gerçekleşmelidir, sonuç küçülür. VEYA kapısında biri bile yeterlidir, sonuç büyür.
- Olasılık girmediğin dallar hesaba katılmaz; tepe olaydaki sayı, girdiğin verinin kapsadığı kadarını anlatır.
- Temel olay yuvarlak, geliştirilmemiş olay baklava dilimi: daha aşağı inmediğin dalları geliştirilmemiş olarak işaretlersen ağaç dürüst kalır.
Örnek
Örnek: Soğuk hava deposunun sıcaklığı yükseldi
Bir gıda deposunda sıcaklık iki saat boyunca sınırın üstünde kaldı ve ürün imha edildi. Tepe olay yazılıp altına mantık kapılarıyla iniliyor; hangi arızaların birlikte olması gerektiği böyle görünüyor.
Tepe olay
- Depo sıcaklığı iki saat sınırın üstünde kaldı
VEYA kapısı — biri yeterli
- Soğutma durdu
- Isı içeri girdi
- Alarm çalışmadı ve kimse fark etmedi
"Soğutma durdu" altında (VEYA)
- Kompresör arızası
- Elektrik kesintisi
- Termostat ayarı yanlış
"Alarm çalışmadı" altında (VE)
- Sensör bozuk
- Yedek sensör hiç takılmamış
- Uzaktan bildirim kapalıydı
Ağaç şunu gösteriyor: soğutmanın durması tek başına imhaya yetmiyor, alarmın da susması gerekiyor. Yani en ucuz önlem kompresörü yenilemek değil, yedek sensörü takmak. Hata ağacının parayı doğru yere yönlendirdiği nokta burası.
Sık sorulan sorular
Hata ağacı analizi (FTA) nedir?
İstenmeyen bir olayı en üste koyup, onun oluşması için hangi arızaların bir arada gerekli olduğunu mantık kapılarıyla aşağı doğru çözen yöntem. Havacılık ve nükleer sektörde doğdu, bugün her türlü güvenlik ve süreç analizinde kullanılıyor.
VE kapısı ile VEYA kapısı arasındaki fark ne?
VEYA kapısında alttakilerden herhangi biri olursa üstteki olay gerçekleşir. VE kapısında ise hepsinin aynı anda olması gerekir. Bu ayrım analizin can damarı: VE kapıları, sistemin kendini koruduğu yerleri gösterir.
Hata ağacı ile 5 Neden arasındaki fark ne?
5 Neden olmuş bir olayın tek zincirini geriye doğru takip eder. Hata ağacı ise henüz olmamış bir olayın bütün oluş yollarını birden çıkarır. Biri geçmişe, diğeri geleceğe bakar.
Nereye kadar inmeliyim?
Artık daha fazla bölemeyeceğin, doğrudan üstüne önlem alabileceğin olaylara kadar. "Sensör bozuk" yeterince alt seviyedir; çünkü buna karşı bir önlem yazabilirsin. "Sistem çalışmıyor" değildir.
Ücretsiz mi?
Evet. Klarsti şu an ücretsiz ve reklamsız. Hata ağacı analizi yapmak için hesap açman gerekmiyor.